ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು..? ನ್ಯಾಯತೀರ್ಪುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಏನು..? ಇಲ್ಲಿದೆ ವಿವರ

ಬೆಂಗಳೂರು: ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ? ಇಲ್ಲವೋ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಈವರೆಗೆ ನೀಡಿರುವ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಪುಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ? ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ..

ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರೋಪಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ತೀರಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಬಂಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಗಮನವು ಪ್ರಕರಣದ ಮೂಲ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು, ಕೇವಲ ಘೋಷಣಾ ಆದೇಶದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಘೋಷಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ (ಸಿಆರ್ಪಿಸಿ) ಸೆಕ್ಷನ್ 438 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇದು ಪ್ರಕರಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು, ಆರೋಪಿಯ ನಡೆನುಡಿ ಅಥವಾ ಆ ರೀತಿಯ ಘೋಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಶೀಲನೆ ಇಲ್ಲದೇ, ಬಹುತೇಕ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ನಿರಾಕರಣೆಗೇ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಈ ವಿಧಾನವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ State (NCT of Delhi) v. Lavesh ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು ಸೌಲಭ್ಯ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತ್ತು.

ಈ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ನಂತರ State of Madhya Pradesh v. Pradeep Sharma Shಚಿಡಿmಚಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. Srikant Upadhyay & Ors. v. State of Bihar ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತೀರ್ಪುಗಳ ಬಳಿಕ ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಗೆ ಮುಂಗಡ ಜಾಮೀನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಿರವಾದ ನಿರ್ಬಂಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳು ಸಹ ಈ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಘೋಷಣೆಯ ಹೊರತು ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ.ಎಂ. ಸುಂದರೇಶ್ ಅವರು 2024ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ Asha Dubey v. State of Madhya Pradesh ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, Pradeep Sharma ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿಭೇದಿಸಿ, ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿ ಘೋಷಣೆಯಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ನಿರ್ಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು ನೀಡಿದ್ದು. ಸೆಕ್ಷನ್ 438 ಅಡಿನ ಅಧಿಕಾರವು ವಾಸ್ತವಾಂಶ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೂ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, Asha Dubey ತೀರ್ಪು ಸೆಕ್ಷನ್ 438 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿವೇಚನೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಘೋಷಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಇಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ದೆಹಲಿ Shamshad v. State (NCT of Delhi) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ Asha Dubeyತೀರ್ಪಿನ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಆರೋಪಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು ನೀಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊದಲಾದ ರೀತಿಯ ತೀರ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಸ್ವತಃ ಇದೆ. ಸೆಕ್ಷನ್ 438 CrPc “ಬಂಧನದ ನಿರೀಕ್ಷೆ” ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲ.

ಅದೇ ರೀತಿ, 2023ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS) ಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 482 ಕೂಡ ಇದೇ ಶಾಸನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದರೂ, ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಮುಂಗಡ ಜಾಮೀನು ಕೋರುವುದರಿಂದ ವಂಚಿಸುವ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಶಾಸನಸಭೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮೌನ ಅಸಂಬದ್ಧವಲ್ಲ. ಇದು, ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ರಚಿಸಿದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದ ಮುಂಗಡ ಜಾಮೀನು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪುಗಳು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಘೋಷಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳೇ ಹೊರತು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮಸುಕುಗೊಳಿಸುವ ದಂಡಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ಕಠಿಣ ಸೂತ್ರಗಳ ಬಲಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಸಂಪಾದಕರು
ಲಾಗೈಡ್ ಕನ್ನಡ‌ ಕಾನೂನು ಮಾಸಪತ್ರಿ